Tổng quan về Chức năng nhận thức (Cognitive Functions Overview)

Cognitive functions (Chức năng nhận thức) là một cách mô tả những quá trình tâm lý mà con người ưu tiên khi tiếp nhận thông tin và đưa ra đánh giá. Nền tảng lịch sử của hệ thống xuất phát từ tác phẩm "Psychological Types" (1921) của Carl Gustav Jung, trong đó ông mô tả bốn chức năng tâm lý — Thinking, Feeling, Sensation và Intuition — kết hợp với hai thái độ tâm lý là Extraversion và Introversion. Từ đó hình thành tám function-attitudes mà typology hiện đại thường viết là Te, Ti, Fe, Fi, Se, Si, Ne và Ni.

• Thinking (T) và Feeling (F) thuộc nhóm judging functions: Chúng đánh giá dữ liệu, đặt ra các tiêu chuẩn (criteria) và hình thành kết luận, quyết định. • Sensation (S) và Intuition (N) thuộc nhóm perceiving functions: Chúng liên quan đến cách thức thông tin được nhận biết và tiếp thu trước khi bất kỳ sự phán đoán nào được áp đặt lên nó. Khi Jung gọi một số kiểu là “rational” (hợp lý) và một số là “irrational” (phi lý), ông không có ý nói một nhóm thông minh còn nhóm kia phi lý trí. Trong thuật ngữ của Jung, “irrational” đơn giản chỉ các tiến trình tiếp nhận thông tin trực tiếp mà không lấy suy luận phán đoán làm nguyên tắc đầu tiên.

MBTI sau này phát triển khái niệm Type Dynamics, trong đó mỗi kiểu tính cách được mô tả bằng thứ bậc 4 chức năng: 1. Chức năng chủ đạo (Dominant): Tiến trình được tin cậy và sử dụng thuần thục, tự nhiên nhất trong ý thức. 2. Chức năng hỗ trợ (Auxiliary): Cân bằng chức năng chủ đạo giữa tiếp nhận/phán đoán và hướng nội/hướng ngoại. 3. Chức năng thứ ba (Tertiary) & Chức năng yếu (Inferior): Thường ít ý thức hơn và phát triển dần theo thời gian. Myers & Briggs Foundation lưu ý rằng chiều hướng hướng nội/hướng ngoại của chức năng thứ ba vẫn là chủ đề có nhiều cách diễn giải trong cộng đồng tâm lý học. Mosaic tránh trình bày function stack như một chuỗi sinh học bất biến.

Quan trọng hơn hết, một chức năng nhận thức không phải là một hành vi đơn lẻ: • Thích tranh luận không tự động là Ti. • Giỏi lãnh đạo không tự động là Te. • Quan tâm người khác không tự động là Fe. • Cảm xúc sâu sắc không tự động là Fi. • Thích phiêu lưu, du lịch không tự động là Se. • Có trí nhớ tốt không tự động là Si. • Sáng tạo dồi dào không tự động là Ne. • Hay nghĩ về tương lai không tự động là Ni. Điều Mosaic cố gắng quan sát là tiến trình (process) phía sau hành vi: Người đó đang chú ý tới loại thông tin nào, đang dùng tiêu chuẩn nào để đánh giá nó, và động lực nhận thức nào khiến cùng một hoàn cảnh lại được xử lý theo những cách hoàn toàn khác nhau.

1. C. G. Jung — Psychological Types (1921), Chương X: General Description of the Types. 2. Myers & Briggs Foundation — Type Dynamics: Overview; The Processes of Type Dynamics.